صندوق‌های سرمایه‌گذاری یکی از راه‌های سرمایه‌گذاری در بازار پر ریسک بورس می‌باشد که معمولا افرادی که تمایل به سرمایه‌گذاری در بورس دارند، می‌بایست حتما با صندوق‌های سرمایه‌گذاری آشنا شوند. در مقاله قبلی با صندوق‌های سرمایه‌گذاری و انواع آنها، ویژگی صندوق مناسب و خیلی از موارد دیگر آشنا شدیم. اما سوالات بسیار دیگری وجود دارد که برای بسیاری از افراد تازه‌وارد به بازار بورس مطرح است. آیا همه صندوق‌ها همیشه سوداور هستند؟ زمانی که بازار بورس ریزش می‌کند، چگونه صندوق‌ها برای مشتریان خود سوداور می‌شوند؟ آیا صندوق‌های سرمایه‌گذاری زیان آور هم هستند؟ معمولا چه نوع از صندوق‌ها زیان ده می‌شوند؟ چرا باید زیان ده باشند؟ ما با چه راهکاری می‌توانیم از متضرر شدن در سرمایه‌گذاری خود در صندوق‌ها جلوگیری کنیم؟ اصلا امکان دارد که صندوق‌ها متضرر شوند؟ مگر تحلیل‌گران و کارشناسان خبره بازار بورس معاملات این صندوق‌ها را انجام نمی‌دهند که صندوق‌ها زیان اور می‌شوند؟ چه عوامل موثری وجود دارد که بر روی بازدهی صندوق‌های سرمایه‌گذاری تاثیرگذار باشد؟ و بسیاری از این قبیل سوالات که معمولا دانشجو‌های آماتور از اساتید خود در مورد زیان اور بودن صندوق‌ها پرسش می‌کنند. در این مقاله هدف ما پاسخ به این قبیل سوالات و صحبت در مورد این است که چه اتفاقی رخ می‌دهد که صندوق‌ها متضرر می‌شوند.
چرا صندوق‌های سرمایه‌گذاری زیان‌آور می‌شوند؟
صندوق‌های سرمایه‌گذاری دسته بندی مختلفی دارند و معمولا زیان اور بودن و پر بازده بودن آنها به عوامل مختلفی مانند نوع صندوق، میزان بازدهی صندوق در سال‌های گذشته، دارا بودن قدمت فعالیت صندوق در بازار بورس، صعودی یا نزولی بودن روند بازار بورس، تحلیل‌گران و معامله‌گران صندوق بستگی دارد.
از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار بر روند بازدهی صندوق صعودی یا نزولی بودن بازار بورس ایران می‌باشد. معمولا زمانی که بازار بورس ایران روند صعودی در پیش بگیرد، بازدهی بیش از ۹۰ درصد صندوق‌ها مثبت شده و زمانی که روند بازار بورس نزولی شود، تعداد صندوق‌هایی که بازدهی مثبت داشته‌اند به نسبت زیادی کمتر می‌گردد.
بهتر است سرمایه‌گذار با کمی تحلیل و بررسی میزان بازدهی صندوق در سال‌های گذشته، صندوق مناسبی که بیشترین بازدهی را در سال‌های گذشته نسبت به بقیه صندوق‌ها داشته انتخاب و اقدام به سرمایه‌گذاری کند.
صندوق‌های سرمایه‌گذاری انواع مختلفی دارند که در مقاله‌های قبلی معرفی شدند. صندوق‌های سرمایه‌گذاری در بورس اوراق بهادار در چند نوع صندوق با درامد ثابت، صندوق در سهامی، صندوق‌های مختلط و صندوق‌های سرمایه‌گذاری (ETF)ها بودند. سرمایه‌گذاران قبل از اقدام به سرمایه‌گذاری، باید نوع سرمایه‌گذاری، ریسک‌پذیر بودن یا نبودن خود، مدت زمان سرمایه‌گذاری، میزان بازدهی انتظاری خود و خیلی از موارد دیگر را بررسی کرده و بعد اقدام به سرمایه‌گذاری در صندوق‌ها کنند.
صندوق‌های با درامد ثابت به دلیل کم ریسک بودن آنها و سرمایه‌گذاری خیلی محدود نسبت بقیه صندوق‌ها در بازار بورس، میزان بازدهی آنها هر ساله مثبت شده و بسیار کم پیش می‌آید که میزان بازدهی صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درامد ثابت در بازه زمانی یک ساله منفی یا زیان اور بوده باشد. چرا که این صندوق‌ها بیشتر سرمایه‌گذاری خود را در سپرده‌های بانکی و اوراق مشارکت و گواهی‌های سپرده بانکی انجام می‌دهند که ریسک سرمایه‌گذاری را به حداقل رسانده است.
در یک صورت بازدهی صندوق‌های با درامد ثابت افت می‌کند. آن هم به دلیل تسویه سالانه می‌باشد که معمولا بعد از گذشت دو هفته الی یک ماه (حداکثر) مجدد به روندی قبلی باز می‌گردد.
صندوق‌های در سهامی، مختلط و (ETF)ها، ریسک سرمایه‌گذاری بالاتری نسبت به صندوق با درامد ثابت دارند. چرا که این صندوق‌ها عمده سرمایه خود را به صورت مستقیم در بازار بورس و اوراق بهادار سرمایه‌گذاری می‌کنند و روند بازار بیشترین تاثیر را در روند بازدهی این صندوق‌ها دارند.
به عنوان مثال ممکن است در روز تعطیل و زمانی که یکی از سهام‌های خریداری شده توسط صندوق ممنوع متوقف و یا صف فروش باشد، سرمایه‌گذار ابطال یا همان فروش صندوق را ثبت کند و کمی به نسب روز‌های گذشته که بورس در حال معامله می‌باشد متضررتر شود. چرا که در آن بازه زمانی NAV صندوق افت خواهد کرد و کارمزد معامله سرمایه‌گذار هم کسر می‌شود. بنابراین دارایی سرمایه‌گذار دچار افت بیشتری خواهد شد.
یکی دیگر از عوامل تاثیرگذار بر میزان بازدهی صندوق‌ها، معامله‌گران و تحلیل‌گران آن صندوق می‌باشند. چرا که اگر معامله‌گر نتواند به خوبی روند بازار بورس و سهامی که قرار است خریداری کند را پیش بینی کند، باعث افت ارزش دارایی صندوق می‌شود و به دنبال آن بازدهی صندوق کاهش پیدا می‌کند و سرمایه گذاران آن صندوق متضرر می‌شوند.
معمولا صندوق‌های سرمایه‌گذاری تلاش می‌کنند تا از بهترین تحلیل‌گران و معامله‌گران بازار سرمایه برای کسب بیشترین بازدهی برای صندوق و سرمایه‌گذاران استفاده کنند.
مهم‌ترین و پر نقش‌ترین عوامل تاثیرگذار بر بازدهی صندوق‌های مختلف سرمایه‌گذاری را باهم بررسی کردیم و با آنها آشنا شدیم. اما همانطور که گفته شد، مهم‌ترین عامل تاثیرگذار بر روی بازدهی صندوق‌های سرمایه‌گذاری به غیر از صندوق‌های با درامد ثابت، روند صعودی یا نزولی بازار بورس می‌باشد، هر زمان که بورس روند صعودی به خود می‌گیرد، بازدهی صندوق‌ها بسیار مناسب است. اما هر زمان روند بازار بورس نزولی می‌شود، معمولا بازدهی صندوق‌های سرمایه‌گذاری با روند کاهشی روبرو می‌شود و سرمایه‌گذاران صندوق‌ها از کاهش قیمت سهام در بازار بورس و پائین آمدن ارزش واحد‌های صندوق متضرر می‌شوند.